بررسي نقش و تاثيررسانه ها بر افكار عمومي - بخش سوم و پایانی
بررسی کارکرد مطبوعات
رسانه های خبری نظیر روزنامه، مجله، کتاب، رادیو، تلویزیون و اینترنت به عنوان یکی از نهادهای مهم جامعه با تاثیری که بر طرز فکر و آرا و دیگر ابعاد زندگی بشر دارند، واقعیت سیاسی و اجتماعی خاصی را برای مردم خلق می کنند. این وسایل ارتباطی تعیین کننده چشم انداز ما از جهان هستند.
برخی صاحب نظران ارتباطات، فعالیت های خبری رسانه ها را بخشی از فعالیت های ایدئولوژیک احزاب تلقی کرده و خبر را محصول ایدئولوژی می دانند و عده یی نیز آن را فرآیند بازسازی رویدادها تلقی کرده و تولید و انتشار اخبار را «بازنمایی» یا بازسازی رویدادها قلمداد می کنند. در میان رسانه ها، روزنامه به عنوان پرمخاطب ترین رسانه نوشتاری، همانند دیگر نهادهای فعال اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، آموزشی، مذهبی و فرهنگی تاثیر و کارکرد عمیق تری در شکل دهی عقاید، باورها، نظرها و هدایت افکار عمومی دارد. روزنامه ها به اشکال مختلف به ویژه با پوشش خبری و تکرار یک موضوع از طریق تیتر و عکس، به برجسته سازی رویدادها و مسائل مورد نظر خود می پردازند و تصور و شناخت مردم را از جهان و رویدادهای آن شکل می دهند؛ جهانی که ساخته و پرداخته رسانه هاست. شرایط خاص ملی، منطقه یی و جهانی و پیچیدگی اوضاع سیاسی بر اهمیت این کارکرد افزوده است زیرا روزنامه به دلیل وابستگی های ایدئولوژیکی و حزبی از زوایای مختلف فکری به تحولات جامعه می نگرد و در انعکاس و برجسته سازی این تحولات و رویدادها به شیوه های مختلف عمل می کند. تاثیر برجسته سازی روزنامه فقط به جلب افکار عمومی در جهت توجه به موضوعی خاص محدود نمی شود، بلکه در فرآیند فهم موضوعات نیز این رسانه تاثیرگذار است و مردم از طریق روزنامه ها نه تنها درباره مسائل مختلف کسب خبر می کنند، بلکه بر اساس میزان تاکیدی که روی یک خبر شده، متوجه می شوند چقدر باید برای آن خبر اهمیت قائل شوند. حتی دیگر سازمان های خبری نیز تحت تاثیر برجسته سازی روزنامه ها قرار دارند. روزنامه نیویورک تایمز به عنوان معتبرترین رسانه خبری امریکا و کاخ سفید، تعیین کننده و سرمشق دیگر سازمان های خبری امریکا است. سردبیران شبکه های رادیو تلویزیونی امریکا اغلب تحت تاثیر سردبیران روزنامه نیویورک تایمز قرار می گیرند. این روزنامه در پایان هر روز مطالب روز بعد خود را به هزاران روزنامه، شبکه های رادیو تلویزیونی و سازمان های خبری ارسال می کند و از این طریق سرتیترها و اولویت های خبری صبح روز بعد تمام رسانه ها را تحت تاثیر قرار می دهد تا قدرت برجسته سازی خود را نشان دهد لذا نیویورک تایمز گذرگاهی برای تبدیل یک موضوع به اولویت رسانه های ملی و جهانی است. در این مطلب که چکیده یی از یک رساله دکترای رشته ارتباطات است، نقش برجسته سازی 11 روزنامه کثیرالانتشار کشور را در چگونگی شکل دهی و هدایت افکار عمومی دانشگاهیان بررسی می کنیم :
برجسته‌سازی در رسانه‌ها
برجسته سازی فراگردی است که از طریق آن رسانه های جمعی با اولویت دادن به برخی موضوعات و رویدادها، آن را برای مخاطبان شان مهم جلوه می دهند. اولویت ها اهمیت موضوعات را در یک دوره زمانی معین افزایش یا کاهش می دهند لذا یک موضوع زمانی به عنوان یک مساله اجتماعی و حساس در جامعه بدل می شود که آن موضوع توسط رسانه ها برجسته شود یا در اولویت قرار گیرد.
به اعتقاد برنارد کوهن؛ «رسانه ها ممکن است به ما نگویند چگونه بیندیشیم، اما مطمئناً به طور شگفت آوری به ما تلقین می کنند که به چه چیزی بیندیشیم.» والتر لیپمن نیز با تاکید بر اینکه «رسانه ها عامل اصلی ارتباط میان رویدادها و تصاویر آنها در ذهن ما هستند»، نظر کوهن را تایید کرد.
راجرز کوب و چارلز ایلدر، برجسته سازی را یک فرآیند سیاسی تلقی کردند که مستقیماً بر سیاست تاثیرگذار بوده و دارای منفعت سیاسی است. به اعتقاد آنها موضوع مبارزه با استعمال سیگار در امریکا وقتی به اولویت سیاسی مبدل شد، به نتیجه رسید. در این مطلب برآنیم با بررسی نتایج نخستین پژوهشی که با به کارگیری دو روش تحقیقی متفاوت، نقش و تاثیر برجسته سازی روزنامه ها را در شکل دهی و هدایت افکار عمومی دانشگاهیان کشور مورد مطالعه قرار داده است، برجسته سازی در مطبوعات را بررسی کنیم.
در روش تحلیل محتوا در پژوهش مذکور اطلاعات مربوط به تعداد، اندازه، شکل، نوع، جهت گیری، ارزش های خبری، نشانگاه، محل وقوع، موضوع و... تیترها و عکس های صفحه اول 395 شماره 11 روزنامه کیهان، ایران، اطلاعات، همشهری، شرق، جمهوری اسلامی، رسالت، جام جم، آفتاب یزد، اعتماد و همبستگی در سال 1385 و طی یک دوره زمانی 5/1 ماهه از دو بعد- شکل و محتوا- مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. در روش پیمایش نیز جامعه آماری را دانشجویان و استادان ارتباطات مقاطع کارشناسی ارشد و دکترای دانشگاه های تهران (دانشگاه آزاد واحدهای تهران مرکز و علوم و تحقیقات، علامه طباطبایی، تهران و امام صادق) تشکیل دادند که تعدادی از آنان به شیوه تصادفی نمونه گیری و با پرسشنامه مورد آزمون قرار گرفتند. کانون اصلی پرسشنامه به این سوال متمرکز شد که مهم ترین مساله یی که اکنون جامعه با آن مواجه است، کدام است؟ آیا بین برجسته سازی اخبار در صفحه اول روزنامه ها و نظر دانشگاهیان در خصوص مسائل مهم و حساس جامعه، هماهنگی وجود دارد؟ بدین ترتیب برجسته سازی اخبار با تیتر و عکس در صفحه اول روزنامه ها به عنوان متغیر مستقل و هدایت و شکل دهی افکار عمومی دانشگاهیان، متغیر وابسته این پژوهش محسوب می شوند.
اولویت‌های خبری رسانه و سلیقه مخاطبان ( در ايران )
به عنوان مثال و به منظور پیمایش افکار عمومی دانشگاهیان و شناخت درجه اهمیت موضوعاتی که در اولویت عموم و رسانه ها قرار داشت ، 30 سوال در پرسشنامه یی مطرح و در حجم نمونه یی که با فرمول کوكران بدست آمد ، تعدادی از دانشجویان و استادان ارتباطات مقطع کارشناسی ارشد و دکترای دانشگاه های تهران بدانها پاسخ داده كه مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت . یافته ها نشان می دهد كه :
